Kampvuur & Spraakwater
Deze eerste sessie ging over wat verhalen feitelijk zijn en wat ze voor je kunnen doen. In mijn ogen is dat niets minder dan … de hele realiteit bepalen. Maar de ene Dahl is natuurlijk de andere Dostoevsky niet. Wat is het verschil tussen een post choco en een echt verhaal? En wat betekent dit voor de rest van ons leven? Wel, zet je 3D brilletje op, slik wat truth pills en ga met mij mee naar het jaar 1999.
Als we verhalen wat dieper bekijken vinden we 4 lagen waarin we kunnen connecteren met ons publiek.
Ten minste, ik zie ze. En jij aan het einde van de workshop misschien ook. In de komende sessies bouwen we er verder op voort.
0. Orde in de chaos
Dit argument hoor je al eens vaker aan het begin van schrijf- en verhaalcursussen. De wereld buiten is chaotisch. Onze breinen hebben nood aan orde. Dus het verhaal biedt structuur. Juist natuurlijk. Maar is een boodschappenlijstje voor in de supermarkt dan niet gestructureerd? Veel proza valt daar niet te rapen. En wat vertelt het ons over verhalen maken? Hoe help het ons om orde in ons schrijfproces te vinden?
Zorg dat je publiek denkt dat het invloed uitoefent op je plot.
We zijn allemaal magische denkers die voortdurend voorspellen en veronderstellen op basis van patronen die ons herinneren aan iets wat we ooit eerder zagen. We hebben ook allemaal een voorkeur voor wat we al kennen (puur evolutionair gezien alleen nog maar omdat we het kunnen navertellen, en het ons dus niet gedood heeft) en hebben maar een kleine impuls van buitenaf nodig om ons brein te laten oplichten. Jouw taak als verteller: laat die lampen branden! Suggereer dingen. Geef de illusie van voorspelbaarheid en dan als je publiek nét denkt je door te hebben: speel met verwachtingen! Bijna alle regels rond verhaalstructuur hebben te maken met voorspelbaarheid. Neem nu de regel van 3 delen: inleiding, midden, slot. Wederom, puur evolutionair gezien is dat de eenvoudigste vorm die een verhaal kan aannemen. Want stel je iets eenmaal vast dan is het een gebeurtenis, zie je het een tweede keer terugkeren wordt het een patroon, en een derde keer denk je ‘ik heb je!’. Veel intelligente dieren, van mensen tot zeekrokodillen kunnen zo patronen herkennen. Niet toevallig volgen dus ook goocheltrucs en verhalen dit principe. Als je het goed beheerst kan je de aandacht en gedachten van je publiek sturen. Of je verleidt hen toch minstens tot actief luisteren/lezen/enz.
Laat heel het universum draaien rond je publiek, en wat zij voelen.
Wil je echt een verbinding tot stand brengen met je publiek, speel dan in op hun gevoelens. Schotel hen mensen voor die ze kunnen voorspellen, en nog beter: waarin ze zichzelf projecteren. Neem hen mee op avontuur in werelden en situaties die ze nog nooit hebben gezien. Alles is goed zolang je ‘t maar volledig rond de beleving van je publiek bouwt. Want dat publiek is véél narcistischer dan je denkt. Onder ons oppervlakkig gesocialiseerd laagje fatsoen, zijn we allemaal diep egocentrische wezens. Niet omdat we daarvoor kiezen, maar gewoon automatisch. Het is onze natuur. Waarom is een tijger oranje, denk je? Wel, men vermoedt (want hoe kun je zoiets écht wéten?) dat het te maken heeft met de onzichtbaarheid van oranje voor hun prooidieren (die andere kegeltjes en staafjes in hun ogen hebben dan wij, waardoor) die de oranje kleur niet kunnen onderscheiden van de groene omgeving. Dat geeft de tijger een serieus voordeel om prooien te besluipen. De hele wereld van die prooidieren bevat dus geen tinten rood en oranje En net zoals zij niet kunnen zien wat jij ziet is het heel goed mogelijk dat jij ook niet alles ziet. Meer zelfs: de meeste van je emoties sturen je ideeën. En die zijn vaak reflexen waarvan we ons niet eens bewust zijn. Enkele technieken om aan mensen hun hartpezen te trekken is personages hun hoop en dromen delen. Als we weten waar iemand heen wil kunnen we immers beter voorspellen. Of toon gebreken in hun karakter, die hen het leven zuur maken. Beter nog: voorzie een verschil tussen wat ze willen en wat ze (volgens je publiek) nodig hebben. Stel hen voor moeilijke keuzes. Dan kan het publiek denken “wat zou ik doen in zo’n situatie?”. En zo leven ze mee. In geschreven vorm kan je ook inkijk geven in de innerlijke wereld van je personages. Maar vergeet niet: je publiek wil voorspellen en zelf concluderen. Dus maak het niet te letterlijk.
Geef je publiek de TLDR achteraf. Niemand onthoudt graag een hoop details.
Goeie verhalen blijven je bij. Ze laten je de wereld iets anders bekijken. Dat is geen toeval. De sluwe bedenker van het verhaal heeft er een hele boodschap in het verstopt. Die boodschap noemen we een moraal. Niet alle vormen van storytelling gaan zo diep trouwens. Neem nu bijvoorbeeld een aflevering van Love Island. Wat is daar de boodschap? Neen, da’s puur het plezier van voorspellen, wat escapisme en lachen met de kandidaten terwijl je ondertussen herkenbare situaties op je exen projecteert. En ook veel TikTok-content haalt wellicht de lat niet.